نام‌های تورکی اجنبی

در این سند، دفتر مخصوص شاهنشاهی در واکنش به نامه‌ی والی وقت ایالت آزربایجان برای تغییر نام پل‌ها و خیابانهای شهر تبریز، نامه را به فرهنگستان ارجاع داده و متذکر شده است "مقصود از تبدیل اسم‌ها حذف کلمات اجنبی{کلمات تورکی} و ترویج کلمات فارسی است" و از لیست والی آزربایجان ایراد میگیرد که اسامی جایگزین شده نباید فقط نام تکراری شاعران و عرفا باشد چون این موضوع موهم آن است که اشخاص نامی ایران فقط از سنخ شاعران‌اند. 

@Turkkitabxanasi

درخواست تغییر نام‌های تورکی پل‌ها و خیابان‌های تبریز به اسامی فارسی

این اسناد نشان می‌دهد والی وقت ایالت آزربایجان در سال 1316 در نامه‌ای چاپلوسانه به وزارت داخله (کشور) اطلاع داده است که بر اساس پیشنهاد او نام برخی پل‌ها و خیابان‌های شهر تبریز را تغییر داده‌اند و از وزارتخانه هم درخواست کرده تا پس از تایید این تغییرات، برایشان از مرکز تابلوهایی با این اسامی جدید بفرستند تا نصب شود. 

اسنادی از این دست نشان میدهد که والیان این عصر علیرغم اینکه گماشتگان گوش به فرمان مرکز بوده‌اند، برای تغییر نام پل‌ها و خیابان‌های شهرهای تحت حاکمیتشان هم محتاج کسب تکلیف از مرکز بوده‌اند. 

مطابق این اسناد نامهای اصیلی مانند پل و خیابان "منصور، قاری کؤرپوسو، نظام العلما، اسلامبول، منجم" و... به نامهای "خاقانی، فردوسی، شمس ،شبستری و..." تغییر یافته‌اند. نامهای جدید پس از ارجاع به فرهنگستان تایید شد البته فرهنگستان ایراد گرفت که تغییر اسامی مانند "اهراب و ششگلان" به گمان اینکه فارسی هستند لزومی ندارد و در لیست نامها توسط فرهنگستان خط زده شدند.

@Turkkitabxanasi

سند تغییر نام "قصرقاجار" به نام "بی‌سیم" به دستور رضاشاه

 امحاء آثار و نشانه‌های دولت تورک قاجاری از مجسمه و تابلو گرفته تا نام مکانهایی که به قاجار موسوم بود از سیاستهای دوره پهلوی اول است. از جمله این تغییرات می‌توان به تغییر نام شهر ناصریه(منتسب به ناصرالدین شاه) در خوزستان و تغییر نام قصر قاجار اشاره کرد.

قصر قاجار در عهد فتحعلی‌شاه ساخته شده بود. نوشته‌اند این قصر دارای نقاشی‌هایی از شاهان پیشین و تصاویری از چنگیزخان و امیرتیمور بود. قصر قاجار در عهد رضاخان تخریب و یک دکل بی‌سیم و یک زندان بجای آن ساخته شد که به زندان قصر معروف بود و امروزه به باغ موزه قصر تبدیل شده است.

@Turkkitabxanasi

دستور محمود جم نخست‌وزیر دوره پهلوی اول به والی ایالت فارس مبنی بر تغییر نام ایلات و طوایف تخته ‌قاپو شده منطقه به نام دیگر:

"... مقتضی است به مامورین اسکان قدغن فرمایید اسامی سابق آنها را از قبیل طایفه فلان یا عشیره و تیره فلان متروک داشته و بعدها به نام محلی که در آنجا سکونت اختیار میکنند نامیده شوند."

گفتنی است یکی از مصوبات کمیسیون جغرافیایی فرهنگستان اول تغییر نام طوایف و عشایر از تورکی و عربی به نام محل است و این تغییر در استان فارس که اکثریت جمعیت ایلات آن تورک و عرب بودند اهمیت ویژه‌ای داشت. معماران دستگاه پهلوی بخوبی می‌دانستند که ایلات و عشایر حاکمان بلامنازع ایران در طول تاریخ بوده‌اند و به همین دلیل ابتدا آنها را به شدیدترین صورت سرکوب و مجبور به اسکان اجباری کرده و در جهت استحاله و نابودی هر نوع تعلق خاطر به قوم و عشیره‌شان سیاست تغییر نام ایلات و طوایف به نام محل اسکان را در پیش گرفتند.

@Turkkitabxanasi

بخشنامه تغییر نام چند نام جغرافیایی تورکی به فارسی در سال 1317:

Add caption

 " ...مقرر است:

1- بخش قشلاق به نام بخش آبیک

2- بخش ینگی امام به بخش کرج

3* قصر قاجاریه به نام بیسیم 

خوانده شود. بنابراین لازم است مراتب را به تمام کارکنان آن حوزه ابلاغ و اکیدا دستور دهید که در نوشتن و خواندن نامهای تازه را به جای نامهای قدیم به کار برند..."

@Turkkitabxanasi

تغییر نام‌های جغرافیایی تورکی تیکان تپه و طاطائو به اسامی فارسی توسط فرهنگستان

نامه حسن وثوق( وثوق الدوله) رئیس وقت فرهنگستان به رئیس الوزرا و اعلام تغییر نام دو آبادی در آزربایجان از تورکی به فارسی در سال 1316

متن نامه:

ریاست وزرا

در پاسخ نامه شماره 22/6/16-8858 آگهی میدهد که راجع به تبدیل نام تیکان تپه و طاطائو در هفتاد و هشتمین جلسه عمومی فرهنگستان مذاکره بعمل آمد و دو نام آینده برای آنها در نظر گرفته شد و در دوم آبانماه 1316 مورد تصویب پیشگاه همایون شاهنشاهی قرار گرفت:

1- تسیکان تپه... تکاب

2- طاطائو- سیمین رود

متمنی است مقرر فرمایند برای بکار بردن آنها اقدام لازم بعمل آید. 

@Turkkitabxanasi

ممنوعیت تقویم تورکی در دوره رضاخان

متحدالمآل (بخشنامه) ممنوعیت ذکر تقویم تورکی در دوره رضاخان به دستور میلیسپو و محمدعلی فروغی (ذکاء الملک):

"....نظر به اینکه ذکر اسامی سنوات تورکی در تحریرات زاید و غیرلازم است...قدغن نمایید من بعد در نوشتجات رسمی از ذکر کلمات مذکور خودداری و به تاریخ شمسی اکتفا نمایند.

میلیسپو، ذکاء الملک"

گفتنی است استفاده از تقویم تورکی در متون رسمی ایران حداقل سابقه هفتصد ساله دارد که استفاده از آن در دوره پهلوی ممنوع شد.

@Turkkitabxanasi

بخشنامه نخست‌وزیری برای تغییر نام دو آبادی در آزربایجان به سال 1316

وزارت مالیه

در یکصد و سومین جسله عمومی فرهنگستان اسم قریه عرب واقع در شرق ماکو و قراعینی واقع در جنوب غربی ماکو بدونام ذیل تبدیل و بتصویب پیشگاه مبارک همایونی رسیده است:

"عرب" به "پل دشت" 

"قراعینی" به "سیه چشمه"

مقرر فرمائید در بکار بردن لغات انتخابی دستوریکه لازم است بمامورین و ادارات خود صادر نمایید. رئیس الوزار- محمود جم

@Turkkitabxanasi

سند درخواست تغییر نام تورکی یولا گلدی از فرهنگستان توسط نخست‌وزیر

درخواست نخست وزیر از فرهنگستان برای تغییر نام محل "یولا گلدی" در سال 1316:

"1316/6/22

فرهنگستان ایران

یولاگلدی نام محلی است در ماکو و این نام چون تورکی و ثقیل است مقتضی است نام دیگری به جای آن انتخاب نموده و اطلاع دهید.

رئیس الوزرا"

@Turkkitabxanasi

سند تغییر نام‌های جغرافیای تورکی توفارقان و خیو به اسامی زیبای فارسی

این دو نامه هم نشان میدهد حضرات وطن‌پرست! بر سر آنکه چه چیز زشت و چه چیز فارسی است اختلاف نظر پیدا کرده اند.

والی وقت آزربایجان در سال 1316 سرخود اسم توفارقان(دهخوارقان) را به آذرشهر و خیو را به مشکین شهر تغییر داده و در نامه‌اش به نخست وزیر نوشته است که اینها کلماتی زشتی‌اند و در فارسی معنای بدی میدهند.

حسن وثوق(وثوق الدله) رئیس وقت فرهنگستان هم واکنش نشان داده و به نخست‌وزیر نامه نوشته که خیر اینها فارسی‌اند و نباید عوض می‌شدند.

@Turkkitabxanasi

اسامی جغرافیایی تورکی در آذربایجان که توسط فرهنگستان به فارسی تغییر یافت

برخی از اسامی جغرافیایی تورکی در آزربایجان که توسط فرهنگستان در سال 1314 به فارسی تغییر یافت:

"آجی چای" به "تلخه رود"

"جغتو چای"/ جیغاتی چایی به "زرینه رود"

"صائین قلعه"/ سایین قالا به "شاهین دژ"

"قراجه داغ" / قاراداغ به "ارسباران"

" ساوجبلاغ مکری"/ سویوق بولاق به "مهاباد"

"میانج" به "میانه"

"قراچمن"/ قره چیمن به "سیاه چمن"

"قزل اوزن"/ قیزیل اوزن به "سفید رود"

"میدانچای" به "مهران رود"

از طرف وزیر داخله- همایون سیاح

@Turkkitabxanasi

مصوبه‌ی فرهنگستان جهت تغییر نامهای جغرافیایی تورکی در گرگان و کوردستان به اسامی فارسی

مصوبه‌ی فرهنگستان به سال 1317 جهت تغییر نامهای جغرافیایی تورکی در گرگان و کوردستان

بر اساس این مصوبه 64 نام جغرافیایی تورکی منطقه گرگان و کردستان به فارسی تغییر یافته است. اکثر این نامهای تغییر یافته تورکی هستند.

برخی از این تغییرات:

"گوموش تپه" به "گمیشان"

"یلقی" به "نوشروان"

"قوجوق" به "کوچک"

"آلتون" به "زرینه"

"باش بولاق" به "سرچشمه"

"عرب اوغلو" به "فرخ زاد"

"قوزلو" به "گلزار"

"گلین" به "گلشن"

"قوتلو" به "کبودان" 

"قره بوغدا" به "سیاه گندم"

"قره‌غان" به " سیاه دشت"

"قامیشلی" به "نیستان" و...

@Turkkitabxanasi

سند تغییر نام‌های جغرافیای تورکی در گرگان و کوردستان به اسامی فارسی توسط فرهنگستان

نامه اسماعیل مرآت رئیس وقت فرهنگستان به رئیس الوزار(نخست وزیر)برای اجرای اقدامات مقتضی در جهت مصوبه فرهنگستان( تغییر نامهای جغرافیایی گرگان و کوردستان):

" 1317/6/13

ریاست وزرا

به موجب پیشنهادهای وزارت داخله نامهای گرگان و قسمتی از کردستان که به زبان بیگانه{نام‌های اکثرا تورکی} بوده در فرهنگستان مورد مذاکره قرار گرفت و ۶۴ کلمه آن به فارسی تبدیل شد و نام های جدید در 17/4/20 به شرف عرض پیشگاه همایون شاهنشاهی رسید و مورد تصویب واقع شد. نام های جدید را با این نامه تقدیم داشته متمنی است مقرر فرمایند برای به کار بردن آنها اقدام لازم به عمل آید. رئیس فرهنگستان مرآت"

در این مصوبه 64 نام جغرافیایی گرگان و کردستان که اکثرا نامهای جغرافیایی تورکی هستند به فارسی تغییر یافته بود.

@Turkkitabxanasi

نامه نخست‌وزیر به فرهنگستان برای تغییر نام اسامی جغرافیایی تورکی به فارسی در گرگان(تورکمن صحرا) به سال 1317

"فرهنگستان ایران

فرمانداری گرگان به وسیله وزارت کشور صورت نامهای دهات حوزه گرگان که از لغات و نامهای بیگانه است فرستاده و برای هریک در مقابل واژه های فارسی پیشنهاد نموده است که رونوشت برای اطلاع فرهنگستان فرستاده می‌شود که دستور فرمایند به صورت و واژه‌های مزبور مراجعه نموده نظر فرهنگستان را اشعار فرمایند.

نخست وزیر"

@Turkkitabxanasi

دستور نخست‌وزیری به وزارت مالیه نسبت به استفاده از نام "گچ ساران" به جای"گچ قره‌گلی" در اسناد رسمی

دستور نخست‌وزیری به وزارت مالیه نسبت به استفاده از کلمه "گچ ساران" به جای"گچ قره‌گلی" در اسناد رسمی .

این نام در سال 1316 توسط فرهنگستان تغییر یافته بود.

شهرستان گچساران امروزه از نظر تقسیمات کشوری جزء مناطق قشقایی‌نشین استان کهگیلویه و بویراحمد است. 

 برای فهم وجه تسمیه و معنای "گچ قره‌گلی" باید تلفظ محلی و قدیم آن مشخص شود. آیا "گلی" تصحیفی از "گؤلو" و "گچ" تصحیفی از "گئچی" یا چیزی شبیه به آن است؟

@Turkkitabxanasi

نامه‌ی درخواست تغییر اسامی جغرافیایی تورکی و عربی استان فارس

نامه والی ایالت فارس به وزارت داخله و ارائه فهرست نامهای جغرافیایی تورکی و عربی و نیز نامهای طوایف و ایلات عرب و تورک منطقه‌ی فارس به منظور تغییر آن آنها در سال 1316 ش:

"محرمانه 

وزارت داخله 

عطف به تلگراف رمز نمره.... فهرستهای تهیه شده از اسامی دهات، بلوکات، نواحی، کوه‌ها، رودخانه‌ها، دریاچه‌ها و صحاری فارس که به زبان‌های خارجی نامیده شده‌اند لفاً ارسال و توضیحاً اشعار می‌شود صورت نمره ۲ به این منظور تهیه گردیده است که دهاتی که به اسامی اشخاص نامگذاری شده و اکثر آنها هم مکرر است در صورتی که فرهنگستان مقتضی بدانند اسامی آنها تبدیل به کلمات فارسی شوند. همچنین اسامی تیره‌های ایلات و عشایر فارس نیز ارسال گردید تا اگر فرهنگستان تغییر آن ها را لازم بدانند مورد نظر و مطالعه آن موسسه واقع شود.

فهرست‌های ارسالی عبارت است از آنچه که در حوزه فعلی فارس موجود است، قسمتهای مربوط به بنادر جنوب و کوهگیلویه و غیره را که از فارس مجزا شده لابد حکام مربوطه تقدیم خواهند داشت...

 والی ایالت فارس."

@Turkkitabxanasi

تغییر اسامی جغرافیایی تورکی گیلان

نامه‌ی حاکم ولایت گیلان به وزارت داخله و نامه‌ی نخست‌وزیری به فرهنگستان ایران برای تغییر اسامی جغرافیایی تورکی گیلان (سال 1316ش)

@Turkkitabxanasi

جمع‌آوری اسامی تورکی و عربی در اصفهان، شاهرود و کردستان

نمونه‌های از گزارشهای والیان و حکام ایالات و ولایات در پاسخ به دستور فرهنگستان و نخست‌وزیر برای جمع‌آوری لغات جغرافیایی تورکی و عربی: 

حاکم اصفهان: ...لهجه و اصطلاحات اهالی عینا همان اصطلاحات اصفهان است و لغتهای قدیمی باقی نمانده و اگر یک کلمه هم بیگانه استعمال شود تورکی قشقایی یا لری است...

حاکم شاهرود: ...در شاهرود قُرائی که اسامی آنها به لفظ تورکی باشد به نظر نمیرسد. اغلب از قبیل تقی‌آباد و قاسم‌آباد و... به لفظ عربی میباشد...

حاکم کردستان در ضمن ارسال اسامی تورکی: ...اسامی اغلب دهات کردستان کردی است چنانچه دستور رمز شماره...شامل آنها نیز خواهد بود اطلاع فرمایید تا صورت کامل آنهم تقدیم گردد...

@Turkkitabxanasi

نمونه‌هایی از گزارشهای ارائه لیست اسامی جغرافیایی عربی و تورکی

*رونوشت یک ورق صورت اسامی تورکی دهات و شهرهای تابعه ایالتی خراسان به همراه اسامی جدید.

*صورت اسامی دهات حوزه جلفا، مرند تیکان تپه که به تورکی می‌باشد.

* صورت اسامی دهات ضمیمه شده به نامه:

حوزه سلدوز: 2 ورق

حوزه عرب( خوزستان): 2 ورق

حوزه قصرقند و لاشار(سیستان و بلوچستان): 3 ورق

حوزه شاهرود: 8 ورق

حوزه چابهار: 2ورق

حوزه زنجان: 13 ورق

@Turkkitabxanasi

نامه‌ی وزیر عدلیه به نخست‌وزیر و دستور تغییر اسامی تورکی

این نامه و جوابش هم در نوع خود جالبند. وزیر عدلیه به نخست‌وزیر نامه نوشته که در منطقه گروس گروهی اشرار و یاغی به دهات آن حمله کرده از جمله روستاهای "قراطوره، داغکند و ینگی کند" را تخریب کرده اند. جواب نامه پس از اشاره ای کوتاه به رفع شرارت اشرار، دستور داده است تا وزارتخانه مزبور اسامی تورکی را جمع آوری و ظرف چند ماه ارسال کند! 

عجبا که مسؤلان وقت مملکت بیش از آنکه دغدغه دفع یاغیان و نجات مردمان بیچاره این مناطق را داشته باشند ذهنشان مشغول حذف و رفع نامهای امکان جغرافیایی آنها بوده! چنانکه خواهد آمد بسیاری از اسامی تورکی آبادی های منطقه کوردستان با تصویب فرهنگستان به فارسی تبدیل شدند.

قسمتی از این نامه( مربوط به سال 1315) را باهم بخوانیم: "ضمناً آن وزارتخانه را به اسامی تورکی از قبیل قراتوره، داغکند، ینگی کند که در مرسوله مزبوره مندرج است متوجه می نماید که دستور مؤکد صادر فرمایید آنچه از این گونه لغات و اسامی برای اماکن و غیره در نقاط مختلف کشور شاهنشاهی است والیان و حکام و مأمورین آن وزارتخانه تمام را در ضمن صورت مرتبی جمع‌آوری کرده نوشته و برای تسریع در این امر مدتی معین فرمایند"@Turkkitabxanasi